رؤياي صادقه چه علايمي دارد؟

پاسخ :
خوابيدن و خواب ديدن، يكي از اسرار عجيب خلقت است. و در قرآن كريم و احاديث رسول اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ و ائمه معصومين ـ عليهم السّلام ـ هم در مورد رؤيامطالب زيادي هست كه حقانيت رؤيا را ثابت مي‌كنند.[1] مرحوم علامه طباطبايي در تفسير الميزان مي‌گويد: سه عالم وجود دارد؛ عالم طبيعت، عالم مثال، عالم عقل. روح انسان به خاطر تجرّدي كه دارد، در خواب با آن دو عالم (عالم مثال و عقل) ارتباط پيدا مي‌كند و به ميزان استعداد و امكان، حقايقي را درك مي‌كند. اگر روح كامل باشد، در فضاي صاف، حقايق را درك مي‌كند و اگر در كمال به آخرين درجه نرسيده باشد، حقايق را در قالب‌هاي ديگر مي‌بيند. همانطور كه در بيداري، شجاعت را در شير و حيله را در روباه و بلندي را در كوه مي‌بينيم، ‌در خواب، ‌علم را در قالب نور، ازدواج را در قالب لباس و جهل و ناداني را به صورت تاريكي مشاهده مي‌كنيم. ما نتيجه مقدمه را با ذكر مثالهايي بيان مي‌كنيم، كساني كه خواب مي‌بينند چند دسته‌اند: دسته اوّل كساني كه روح كامل و مجردي دارند، و بعد از خواب رفتن، حواس با عالم عقل مرتبط شده و حقايقي راصاف و روشن از دنياي ديگر دريافت مي‌كنند. (نظير تلويزيون‌هاي سالم با آنتن‌هاي مخصوص جهت‌دار كه برفراز قله‌ها و بلندي ها امواج ماهواره‌اي را از نقاط دور دست مي‌گيرد (اين گونه خواب ها كه دريافت مستقيم و صاف است نيازي به تعبير ندارد).
دسته دوّم: خواب كساني است كه داراي روح متوسط هستند، كه در عالم رؤيا حقايق را ناصاف و همراه با تشبيه و تخيل دريافت مي‌كنند (كه بايد مفسري در كنار دستگاه گيرنده، ماجراي فيلم را به دور از برفك‌ها توضيح دهد و به عبارتي عالمي آن خواب را تعبير كند).
دسته سوّم: خواب كساني است كه روح آنها به قدري متلاطم و ناموزون است كه خواب آنها مفهومي ندارد. (چنان كه آشنايان با فيلم هم، از صحنه‌هاي مختلف و پر برفك تلويزيوني، چيزي سردر نمي‌آورند) اين نوع رؤياها قابل تعبير نيستند، كه در قرآن به اضغاث احلام (خوابهاي آشفته) تعبير شده است.[2]
علامات رؤياهاي صادقانه
كسي كه مي‌خواهد با دليل و علامت صحيح از درستي خواب خود آگاه شود اموري را بايد رعايت كند از جمله اين كه: 1. وضو داشته باشد؛ 2. بر پهلوي راست بخوابد؛ 3. در هنگام خواب خداوند متعال را ياد كند؛ 4. شكمش نه زياد پر شده باشد و نه گرسنه باشد.[3]
همچنين اموري كه احتمال صادق بودن رؤيا را تقويت مي‌كند از اين قرارند:
1. خواب. در ثلث آخر شب ديده شود، كه آن وقت نزول ملائكه است.[4]
2. خواب در حالت جنب و بي‌وضويي ديده نشده باشد.[5]
در حديثي از رسول اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ چنين نقل شده است: خواب بر سه قسم است: يا بشارتي از سوي خداوند است، يا غم و اندوهي از طرف شيطان است و يا مشكلات روزمره انسان است كه در خواب آن را مي‌بيند.[6] خواب صادق از دو قسم آخري نمي‌باشد.
حدود حجت رؤيا
رؤيا در مورد ما انسانها كه معصوم نيستيم در صورتي حجت است كه بدانيم از نوع رؤياهاي صادق است و افرادي كه كارشناس اين فن هستند، حجيت رؤيا را تأييد كنند. امّا به هر حال بايد دانست كه رؤيا امري قائم به شخص (بيننده خواب) مي‌باشد و نمي‌توان آن را در مورد ديگران تعميم داد.
خلاصه بحث
رؤيا از مسائل پيچيده خلقت است، كه خداوند متعال به وسيله آن عنايتهايي را شامل حال انسان مي‌سازد. و از جمله علامات رؤياي صادق عبارت است از اين كه خواب در ثلث آخر شب ديده شود، و اضغاث احلام نباشد، و با شكم پر و بدون طهارت ديده نشده باشد، و براي اولياء الهي مي‌تواند تا حدود زيادي حجت باشد.
معرفي منابع جهت مطالعه بيشتر:
1. تفسيرنمونه، سوره يوسف، آية 4.
2. تعبير خواب ابن سيرين و دانيال.

[1] . از جمله آن روايات: قال رسول الله ـ صلّي الله عليه و آله ـ : «انّ الرويا الصادقه جزء‌من سبعين جزء من النبوه» رؤياي صادقانه و حقايقي كه از آن راه الهام مي‌شود ارزش يك جزء از هفتاد جز نبوت دارد. مجلسي، محمد باقر، بحار الانوار، ج 14، ص 435.
[2] . قرائتي، محسن، تفسيرنور، قم، مركز فرهنگي درسهايي از قرآن. 1378، ج 6، ص 23.
[3] . ابوالفضل جيش بن ابراهيم تفسيلي، تعبير خواب كامل، مترجم عبدالله موسوي، ايران، انتشارات فؤاد، 1378، ص 5.
[4] . مجلسي، محمد باقر، حلية المتقين، قم، انتشارات هجرت، 1373، ص 246.
[5] . ابوالفضل جيش بن ابراهيم تفسيلي، تعبير خواب، همان.
[6] . قرائتي، محسن، تفسير نور، قم، مركز فرهنگي درسهايي از قرآن، 1378، ج 6، ص 23.