آپاندیسِ قلم (APPENDIX ITEM)

آيا لازم است انسان تعبير خواب خود را بداند و اصولاً يادگيري علم تعبير خواب لازم است يا خير؟ و كتبي معتبر در اين

زمينه معرفي كنيد؟

رؤيا و خوب شكلي از فعاليت تخيّلي محسوب مي‎شود كه ظاهراً عموميت دارد و همة گروههاي سني را در بر مي‎گيرد. طبق مطالعات انجام شده انسان در هر دوره 80 تا 90 دقيقه حدوداً 14 دقيقه خواب مي‎بيند و در مجموع خواب فرد در شبانه روز 20 تا 24% آنرا رؤياها تشكيل مي‎دهد.[1]
درباره‎ي حقيقت رؤياها بايد گفت: رؤيا را مي‎توان به سه دسته تقسيم كرد. قسمتي از خوابها عبارتند از افكار و اسرار نهاني انسان كه در خواب گاهي بصورت خودش ظاهر مي‎شود و گاهي به عللي تغيير شكل داده به صورت ديگري خودنمائي مي‎كند. اين نوع رؤياها را مي‎توان در روانشناسي تعبير كرد و به ضمير مخفي شخص خواب بيننده پي برد.
قسمت ديگري از خوابها، از افكار آشفته‎اي است كه گاهي در بيداري و بخصوص در مواقع ناراحتي گريبانگير اشخاص مي‎شود و از اين رؤياها در قرآن به «اضغاث احلام» يا افكار شيطان تعبير شده است. «قالُوا أَضْغاثُ أَحْلامٍ وَ ما نَحْنُ بِتَأْوِيلِ الْأَحْلامِ بِعالِمِينَ»[2] گفتند (اطرافيان پادشاه): خوابهاي پريشان و پراكنده‎اي است؛ و ما از تعبير اين گونه خوابها آگاه نيستيم. (يوسف / 144).
قسم سوّم خوابهائي است كه جنبة الهامي دارد و گاهي بوسيلة آنهاحقايق از هر جهت مجهولي، واضح و آشكار مي‎گردد.[3]
از پيامبر گرامي اسلام ـ صلّي الله عليه و آله ـ حديثي وارد شده است كه فرمود: «الرؤيا ثلاثة بشري مِنَ الله و تحزينٌ مِن الشيطان و الذي يُحدِثُ به الاِنسانُ نفسَهُ فَيراه في مَنامه» خواب بر سه قسم است: يا بشارتي از سوي خداوند است، يا غم و اندوهي از طرف شيطان، ويا مشكلات روزه انسان است كه فرد آنرا در خواب مي‎بيند.[4]
امّا در مورد تعبير خواب بايد بگوئيم از گذشته دور علم تعبير خواب مورد توجه بوده است و كساني بوده‎اند كه داراي علم تعبير خواب بوده‎اند. تعبير خواب به چند امر بستگي دارد.
1. به عواطف مذهبي و فرهنگي خواب بيننده آگاه باشد از آنجا كه عواطف مذهبي و فرهنگي اقوام و ملل جهان با يكديگر فرق مي‎كند قهراً صورت خواب يك فرد مسلمان اغلب آميخته با عواطف اسلامي خواهد بود. از اين رو تعبير كنندگان خواب مسلمان بوسيلة آيات قرآن مجيد و روايات مذهبي كه تكيه گاه عواطف عمومي مسلمانان بوده تعبير و تفسير مي‎كردند.[5]
2. آگاهي با رموز و كنايات رؤيا: اغلب اوقات درك وجداني قبح و نفرت اجتماعي يا ادب و اخلاق عمومي اجازه نمي‎دهد محتويات ذهن بصورت واقعي در خواب ظهور پيدا كند لذا افكار پنهاني با لباسهاي مختلف و بصورت كنايه و رمز در عالم رؤيا ظاهر مي‎شوند. تعبير كننده خواب بايد به قدري باهوش و رموز و كنايات آگاه باشد كه از صورت ظاهر خواب كه سراسر رمز و كنايه است واقع را درك كند و خواب را تعبير كند.[6]
در روايتي از پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ نقل شده است كه فرمود: «للروياء كُنيً و اَسماءً فَكنّوها بكناها و اعتبروها بِاسمائِها» خوابها كنيه‎هاي و اسم‎هائي دارند، براي تفسير و تعبير رؤيا بايد از كنايه‎هاي آنها بطور صحيح استفاده كرد.[7]
امّا آيا لازم است تعبير خواب خود را بداند؟ اگر كمي آگاه به تعبير خواب باشد دانستن تعبير خواب مي‎تواند مفيد باشد. چنانچه از اميرالمؤمنين ـ عليه السّلام ـ نقل شده است كه: «چون مؤمني خواب ببيند، دانستن تعبير آن مفيد است. تا از خواب بهرة نيكو و شادي برگيرد و اگر خواب بد ديد، با صدقه و دعا و ذكر خداي متعال از خود رفع شر كند»[8].
امّا اگر كسي كه تعبير خواب نمي‎داند. بيان خواب براي هر كس جايز نيست چنانكه پيامبر اكرم ـ صلّي الله عليه و آله ـ فرمودند: «رؤياي خود را براي كسي نگو مگر دوست صميمي يا براي كسي كه علم تعبير خواب مي‎داند. امّا دوست تو اگر علم تعبير نداند و زبان خواب را نمي‎فهمد لااقل در تعبير رؤيا خاطرة بدي در تو ايجاد نمي‎كند و باعث تيرگي روانت نمي‎گردد. امّا كسي كه علم تعبير مي‎داند از خواب تو به ضمير پنهانت پي مي‎برد و افكار درونيت را مي‎فهمد، شايد از اين راه بتو نصيحت و اندرزي گويد و از گناهي كه به آن آلوده هستي بركنارت نمايد.»[9]
امّا اين بخش سؤال شما كه اصولاً يادگيري علم تعبير خواب لازم است يا خير؟
بايد بگويم آنچه از حالات و زندگي بزرگان تعبير خواب نقل شده مانند امام صادق ـ عليه السّلام ـ ، ابن سيرين، ابو اسحاق ابراهيم بن عبدالله كرماني و ديگران. آشنائي آنان با قرآن كريم و تفسير خواب با توجه به آيات قرآن بوده. ثانياً عنايت خاص خداوند به اين انسان‎ها. با توجه به اين مطالب و فرصت كم انسان و نيازهاي مهمتر جامعه، صرف عمر براي يادگيري رموز و كنايات كار لازم و ضروري نخواهد بود.
پس بطور خلاصه مي‎توان گفت همة انسانها رؤيا دارند. و براي تعبير آن بايد فرد معتبر داراي هوش و ذكاوت بالايي باشد و از رموز و كنايات خواب آگاهي داشته باشد. و با قرآن آشنا باشد. اگر چنين افراد باشند كه انسان خواب را براي آنان بگويد و آنان تعبير كنند بسيار خوب است امّا اينكه انسان بخواهد عمر كوتاه و پرارزش خود را صرف يادگيري علم تعبير خواب نمايد به نظر ما كار لازم و مورد احتياجي نيست.
منبع براي مطالعه بيشتر
1. تعبير خواب، نوشته ابوالفضل كمال الدين جيش بن ابراهيم تفليسي، قم، انتشارات دارالنشراسلام، 1371.
2. تعبير خواب از ديدگاه امام جعفر صادق ـ عليه السّلام ـ نوشته محمد عبدالرحيم، ترجمة سيد احمد سجادي دخت، نشر تبلور.
3. تعبير خواب، نوشته محمد رضا اكبري بيرقي، انتشارات ارديبهشت.