بررسی جایگاه دنیا و ارزش آن
مصطفی سلیمانی
در آمد:
امروزه سرزنش ها و نكوهش هایی كه نصیب دنیا می شود به اندازه ای است كه هر كسی از اتهام منسوب بودن به آن گریزان است، چه رسد كه وی را دنیوی بخوانند یا او را دنیادوست و بدتر از همه، دنیاپرست بدانند. حال آیا واقعا دنیا در آموزه های وحیانی قرآن و اسلام از چنین موقعیت و جایگاهی برخوردار است و خلقت آن پست تر از هر آفرینشی حتی ابلیس و شیطان است؟
اگر دنیا این اندازه در نظام احسن هستی، پست و بد است پس اصولا چرا خداوند حكیم و فرزانه آن را آفریده است؟ و بدتر از آن چرا انسان را در آن قرار داده و برای انسان، زندگی دنیوی رقم زده است در حالی كه خداوند، انسان را اشرف و اكرم آفریده هایش معرفی می كند.
با هم پاسخ این پرسش را در این مطلب پی می گیریم:
1- جایگاه دنیا در نظام احسن:
خداوند بارها در قرآن از نظام احسنی سخن به میان آورده كه مجموعه دنیا نیز بخشی از آن به شمار می آید. این نظام به گونه ای آفریده شده كه هر چیزی از آن بر اساس هدف و حكمتی در سر جایش قرارگرفته است؛ از این رو به عنوان نظام مبتنی بر عدالت نیز معرفی شده است.
دنیا، نامی برای بخشی از هستی است كه آسمان ها و زمین در آن مجموعه قرار می گیرد. دنیا را دنیا گفته اند، چرا كه نسبت به حالت كنونی انسان، نزدیك است و به انسان دنو و نزدیكی دارد، یا آن كه در هنگام سنجش با نظام دیگری كه پس از فروپاشی دنیا پدید خواهد آمد و از آن به نظام آخرت تعبیر می شود، پست تر و كم ارزش تر است از این رو اهل لغت از جمله "ابن منظور" بر این باور است كه نام دنیا به این بخش از مجموعه هستی، از جهت نسبت سنجی با آخرت به آن داده شده است. لذا آن را نقیض آخرت و نامی برای جهان مادی كنونی دانسته است.(1)
بنابراین نام گذاری این بخش از هستی، به نسبت جهانی دیگر یعنی آخرت انجام شده است. هر چند كه براساس هر دو تفسیر، این نام گذاری نسبت به امری دیگر می باشد، ولی در نام گذاری اخیر، بیش تر به جنبه ارزشی آن توجه شده است. به این معنا كه دنیا نسبت به آخرت كه جهانی نیك، مانا و پایدار است، جهانی كم ارزش تر به شمار می آید، زیرا دنیا تركیبی از خیر و شر، بی ثبات و ناپایدار است.
خداوند تبارک و تعالی می فرماید: «بل توثرون الحیاه الدنیا و الاخره خیر و أبقی؛(2) بلكه حیات و زندگی دنیوی را برگزیده اند، در حالی كه آخرت بهتر و ماندگارتر است.»